Ανεμόμυλος Αγίου Παντελεήμονα

Ο ανεμόμυλος του Αγίου Παντελεήμονα είναι ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα κτίσματα του Δήμου, αφού χρονολογείται στα μέσα του 18ου αι. κατά την περίοδο της Οθιωμανικής κυριαρχίας και έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο. Είναι κτισμένος σε κεντρικό υπερυψωμένο σημείο του οικισμού, δίπλα σε παρακείμενο ξεροπόταμο για να αξιοποιείται ο άνεμος που πνέει συνήθως στο συγκεκριμένο σημείο. Η χωροθέτηση και τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του ανεμόμυλου τον καθιστούν σημείο αναφοράς, αφού αξίζει να σημειωθεί ότι, δεν υπάρχει άλλος ανεμόμυλος στην ευρύτερη περιοχή, καθώς στην Δυτική Μακεδονία κατά το παρελθόν συνηθιζόταν τα δημητριακά να αλέθονται σε νερόμυλους που εγκαθίστανται δίπλα σε ποτάμια και ρυάκια.

Είναι ένα κυκλικό, πέτρινο κτίσμα, που εξωτερικά διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Σε αυτό έχουν συμβάλει οι εργασίες αναστήλωσης που πραγματοποιήθηκαν το 2006, οι οποίες προφύλαξαν το διατηρητέο κτήριο από τη φθορά του χρόνου. Οι εργασίες περιλάμβαναν τσιμεντοενέσεις στην τοιχοποιία και παρεμβάσεις στην στέγη, καθώς και αποκατάσταση της φτερωτής που είχε χαλάσει.

Ο ανεμόμυλος είναι κατασκευασμένος από τοπικά υλικά, την χαρακτηριστική μπλε πέτρα του Αγίου Παντελεήμονα και ξύλο για τη στέγη, τα κουφώματα και τον μηχανισμό. Αποτελούσε ένα απόλυτα οικολογικό σύστημα παραγωγής αλευριού, ιδιαίτερα αποδοτικό για την εποχή λειτουργίας του, με αξιοποίηση των τοπικών δημητριακών.

Ο ανεμόμυλος παλιότερα είχε δύο ορόφους, αλλά σήμερα ο πάνω όροφος, που φιλοξενούσε τον μηχανισμό άλεσης, έχει καταστραφεί. Ο κάτω όροφος φιλοξενούσε τις μυλόπετρες που έπαιρναν κίνηση από ένα σύστημα αξόνων και χρησίμευε ως αποθήκη. ενώ ο επάνω όροφος φιλοξενούσε τον μηχανισμό άλεσης. Στην βορινή πλευρά του ανεμόμυλου και μέσα από ειδικά κατασκευασμένο άνοιγμα πρόβαλε η φτερωτή που αποτελούνταν από τον κεντρικό οριζόντιο ξύλινο άξονα και τις «κεραίες» που ήταν 10 έως 12 ξύλινα δοκάρια, πάνω στις οποία τεντώνονταν τα τριγωνικά πανιά. 

Σύμφωνα με την παράδοση ο ανεμόμυλος ανήκε στο μοναστήρι που «πνίγηκε» από τα νερά της λίμνης, όταν ανέβηκε η στάθμη της.