Άγιος Νικόλαος Πετρών

Ο ναός του Αγίου Νικολάου βρίσκεται στο βόρειο άκρο του σύγχρονου οικισμού των Πετρών και στους πρόποδες του απότομου βράχου που ονομάζεται Κουρία. Κτίστηκε στις αρχές του 18ου αι, ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, με δίρριχτη στέγη, νάρθηκα και γυναικωνίτη, ενώ σε κοντινή απόσταση στα δυτικά υπάρχει πυργοειδές κωδωνοστάσιο του 19ου αι. Στο υπέρθυρο του παραθύρου της νότιας πλευράς του ναού υπάρχει η χρονολογία 1836, η οποία μάλλον αναφέρεται σε κάποια ανακαίνιση. Ο ναός είναι κατασκευασμένος από λαξευμένες αλλά και αργές πέτρες, ενώ σε διάφορα σημεία του υπάρχουν εντοιχισμένες επιτύμβιες ανάγλυφες στήλες και αρχιτεκτονικά μέλη από την ελληνιστική πόλη των Πετρών και από τον οικισμό των ρωμαϊκών χρόνων, ο οποίος βρισκόταν στην περιοχή του σημερινού χωριού των Πετρών.

Οι εσωτερικές διαστάσεις του ναού είναι 12,7 x 7,60 μ., με υπερμεγέθη αψίδα Ιερού και υπερυψωμένο ημικυλινδρικό θόλο στο κεντρικό κλίτος. Μία θύρα στη δυτική πλευρά και μία στη νότια οδηγούν στο εσωτερικό του ναού, όπου σώζονται ο άμβωνας, ο δεσποτικός θρόνος και το ζωγραφιστό ξυλόγλυπτο τέμπλο. Στο δάπεδο του Ιερού σώζεται τμήμα από την παλιά πλακόστρωση του ναού με ψημένες πήλινες τετράγωνες πλάκες.

Στην αρχική του μορφή, ο ναός ήταν κατάγραφος με τοιχογραφίες, από τις οποίες σήμερα σώζονται ίχνη στην αψίδα του Ιερού, στην Πρόθεση και στο νότιο τοίχο. Πιο συγκεκριμένα, στο Ιερό εικονίζεται η Πλατυτέρα, η Θεία Λειτουργία και στην κατώτερη ζώνη διάφοροι ιεράρχες, ενώ στο νότιο τοίχο σώζεται η παράσταση της ανάβασης του Προφήτη Ηλία, κάτω από το άρμα του οποίου εικονίζεται ο Προφήτης Ελισσαίος.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι σωζόμενες εικόνες στο ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού. Σε τμήμα του που έχει ενσωματωθεί σε μεταγενέστερο προσκυνητάρι, εικονίζεται η Θεοτόκος Βρεφοκρατούσα, συμμετρικά σεβίζοντες άγγελοι και στο κάτω μέρος μορφές διαφόρων αγίων (Άγιος Αντώνιος, Αγία Βαρβάρα, Αγία Παρασκευή και οι Άγιοι Δημήτριος και Νικόλαος ο Νέος), ενώ υπάρχει επιγραφή που χρονολογεί την παράσταση στα 1776. Οι δεσποτικές εικόνες φιλοτεχνήθηκαν το 1801, ενώ στη θύρα της Πρόθεσης του τέμπλου εικονίζονται οι Άγιοι Αντώνιος και Διονύσιος, εικόνες του 1806. Χαρακτηριστικές είναι και οι φορητές εικόνες του Αγίου Σπυρίδωνα με σκηνές από τον βίο και τα θαύματά του και αυτή του Αγίου Παντελεήμονα.

Η πλούσια εσωτερική διακόσμηση με τοιχογραφίες και λατρευτικές εικόνες, καθώς και το τέμπλο θεωρούνται αντιπροσωπευτικά της εκκλησιαστικής τέχνης του 18ου και 19ου αι., με χαρακτηριστικά έργα των λαϊκών αγιογράφων της Δυτικής Μακεδονίας. Επίσης, περίπου στα 1840 στην ευρύτερη περιοχή της Φλώρινας και για την τοιχογράφηση των εκκλησιών εργαζόταν συνεργείο Χιοναδιτών αγιογράφων.

Πηγές 

Μουτσόπουλος, Ν. (2003). Οι εκκλησίες του Νομού Φλώρινας. Μαλλιάρης - Παιδεία. 

Τσιλιπάκου, Α. (2006). Ο ναός του Αγίου Νικολάου Πετρών και οι εικόνες του. Δήμος Αμυνταίου. 

Τσώκας, Α. (2002). Τα εκκλησιαστικά ξυλόγλυπτα. Στο Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Φλώρινας,  Η Φλώρινα και η περιοχή της (σσ. 144-151). Αριστείδου Ιωάννης.