Προϊστορικός Οικισμός Λίμνης Πετρών

Ο προϊστορικός παραλίμνιος οικισμός βρίσκεται περίπου τρία χιλιόμετρα δυτικά του σύγχρονου χωριού του Αγίου Παντελεήμονα, δίπλα στο ξωκκλήσι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και στην άκρη μιας μικρής χερσονήσου στη βορειοανατολική όχθη της Λίμνης Πετρών. Στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας διεξήγαγε το 1998 σειρά διερευνητικών τομών με σκοπό την οριοθέτηση της έκτασης του οικισμού και τη συλλογή δεδομένων για τη διαστρωμάτωση της θέσης και τον προσδιορισμό των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της.

Από το υλικό που συλλέχθηκε, προέκυψε ότι ο παραλίμνιος οικισμός χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη διάρκεια κατοίκησης, η οποία καλύπτει πάνω από πέντε χιλιετίες και εκτείνεται χρονικά στο σύνολο σχεδόν της Νεολιθικής Εποχής και της Εποχής του Χαλκού (6500-1200 π.Χ.). Σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα, υπολογίστηκε πως η έκταση του οικισμού στις διάφορες περιόδους κυμάνθηκε από 2 έως 7 στρέμματα.

Το 2000, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας πραγματοποίησε στο κέντρο περίπου του οικισμού και σε απόσταση 50 περίπου μέτρων από την όχθη της λίμνης ανασκαφική τομή διαστάσεων 10 x 10μ., από την οποία προέκυψε μεγάλη ποσότητα ευρημάτων (κεραμεική, λίθινα και οστέινα εργαλεία, ζωικά οστά, πήλινα μικροαντικείμενα, σφονδύλια, ειδώλια) και αποσπασματικά λείψανα της οικιστικής οργάνωσης του οικισμού. 

Συγκεκριμένα, στο κατώτερο στρώμα που χρονολογείται στην Αρχαιότερη Νεολιθική (6500-6000 π.Χ.) βρέθηκε τμήμα πήλινης θερμικής κατασκευής (φούρνος ή εστία) ελλειπτικού σχήματος, ενώ χαρακτηριστικά είναι τα τμήματα αγγείων με κόκκινο επίχρισμα και λευκή γραπτή ή εμπίεστη διακόσμηση. Από το επόμενο στρώμα που χρονολογείται στη Μέση Νεολιθική (6000-5500 π.Χ.) και από έναν ανοιχτό χώρο με στρώσεις μικρών λίθων και οστράκων κεραμεικής προέκυψε μεγάλη ποσότητα αρχαιολογικού υλικού όλων των κατηγοριών.

Το στρώμα της Νεότερης Νεολιθικής (5500-4500 π.Χ.) χαρακτηρίζεται, εκτός από την πλούσια κεραμεική και τα μικροαντικείμενα διαφόρων κατηγοριών, από την παρουσία ορυγμάτων και τάφρων, κατασκευές που ενδεχομένως χρησιμοποιήθηκαν για την εξόρυξη χώματος, την απόρριψη υλικών, αλλά και την απορροή υδάτων από την περιοχή του οικισμού προς τη λίμνη. Προς το τέλος της συγκεκριμένης περιόδου, η ανασκαμμένη περιοχή χρησιμοποιήθηκε ως ταφικός χώρος, γεγονός που πιστοποιείται από την παρουσία επτά νεολιθικών ταφών, ένα εύρημα αρκετά σπάνιο στον ελλαδικό χώρο. Πρόκειται για λακκοειδείς ταφές τριών ενηλίκων, δύο παιδιών και ενός βρέφους, με τα νεκρά σώματα τοποθετημένα σε έντονα συνεσταλμένη στάση και με προσανατολισμό προς τα βόρεια-βορειανατολικά.

Στο νεότερο στρώμα του οικισμού που αντιστοιχεί στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3500-1900 π.Χ.) εντοπίστηκε στρώμα καταστροφής που περιείχε στάχτες, λίθους, καμένους πηλούς με αποτυπώματα ξύλων, κεραμεική και αγγεία με απανθρακωμένους σπόρους δημητριακών, σαφείς ενδείξεις για καταστροφή του οικισμού από πυρκαγιά. Κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού (1600-1200 π.Χ.) ο οικισμός σταδιακά συρρικνώνεται και εγκαταλείπεται οριστικά.

Ο παραλίμνιος οικισμός στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος του Αγίου Παντελεήμονα αποτελεί μια από τις πρωιμότερες νεολιθικές εγκαταστάσεις σε λιμναίο περιβάλλον στο Νομό Φλώρινας, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή.

Πηγές 

Χρυσοστόμου, Π. (2000). Νομός Φλώρινας. Αμύνταιο. Προϊστορικός οικισμός Αγίου Παντελεήμονα. Αρχαιολογικό Δελτίο, 55, (2000), 804-806. 

Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας  

https://www.culture.gov.gr/el/service/SitePages/view.aspx?iID=1406 

ΥΠ.ΠΟ.Α. 

http://odysseus.culture.gr/ 

Περιοδικό «Ελληνικό Πανόραμα»  

https://elliniko-panorama.gr/amyntaio-florinas-enas-topos-me-polydiastati-goiteia/